TRABZON'DA KARİKATÜR SANATI

Trabzonlu’nun  hayata bakışının temel unsurlarından biridir mizah. Bölge insanının sosyal ilişkileri, aşkı, kavgaları, tarihi,  kısaca günlük yaşantısının  her anında bir ifade biçimi olarak yer bulur. Mizahın bu denli güçlü yaşandığı bir kent daha yeryüzünde yoktur herhalde. Yüzyıllardır sözlü iletişiminin bir parçası olarak gelişen mizah 1865 yılında Trabzon'a matbaanın gelmesinden sonra yazılı basının da önemli bir parçası haline gelmiştir. Trabzon'a matbaanın gelişinden 44 yıl sonra, 1909 yılında Trabzon'da ilk mizah gazetesi  "Haber Anası" yayın hayatına başlar. Tevfik Yunusoğlu tarafından çıkartılan bu gazetenin hemen ardından Meşveret gazetesi  "Ahbap" adlı mizah ekini yayınlar. Aynı yıl "Haber Babası" ve "Cadaloz" mizah gazeteleri yayımlanır.  18 Mayıs 1922 pazar günü Trabzon'da “kahkaha” mizah gazetesi basın tarihindeki yerini alır. Esad Ömer Eyyübi tarafından çıkartılan gazete, sayfalarında ilk kez karikatüre de yer vermesi bakımından önemlidir. Ulvi Kazım ve Ömer Bey gazetenin önemli iki çizeridir. Gazete 1925 yılına kadar yayın hayatını sürdürür. 1922 yılında "Tilki" ve "İğne", 1925 yılında "Sivrisinek", 1926'da "Devekuşu" yayına başlar. Kahkaha,  Devekuşu ve Necmiati o dönemde sayfalarında karikatüre yer veren gazete ve dergilerdir. 1930'lu yıllarda "Akın" dergisi ve Karikatürcü Rindi adı ön plana çıkar.
1950'li yıllara gelindiğinde  değişen karikatür anlayışının Trabzon'daki temsilcisi Ziya Ramoğlu, 1956 yılında Trabzon'da karikatürü sergi salonuna taşıyan ilk karikatürcü olur. 1970'li yıllarda yayımladığı, "Parola Aşk" adlı karikatür albümü ile de, Trabzon'da ilk kez bir karikatür albümü de yayınlar.

1979 yılında Trabzon'a ofset tekniğinin gelmesi ve ciddi manada bir ofset gazete çıkarılması düşüncesi oluştuğunda  Trabzon'daki karikatür sanatının yeniden hareketlenmesi ve genç kuşaklara karikatür sanatının tanıtılması, yeni çizerlerin yetişmesi sağlanmış; değişik gazetelerde mizah sayfaları hazırlanmış ve mizah dergi ve gazeteleri çıkarılmıştır.
Böylece ilk Taka Mizah Sayfası 11 Ocak 1981 tarihinde Karadeniz Gazetesi’nin sayfaları arasında  yerini alır. Taka Mizah Sayfası'nı Türk karikatür tarihine kazandıran  gazeteci, yazar ve karikatürcü Hikmet Aksoy olmuştur.  Bu dönemde karikatürcü Ziya Ramoğlu’nun da sayfaya  katkı verdiği görülür. Hikmet Aksoy Taka Mizah Sayfasını çıkaran ve yönetmenliğini yapan ilk karikatür sanatçısıdır.


Trabzon karikatür  ve mizah tarihine  önemli ölçüde katkı sağlayan kurumlardan biri de Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliğidir. Karikatürcülerin ve etkinliklerin yoğunlaştığı Trabzon’da; Merkezi İstanbul'da bulunan Karikatürcüler Derneği bir temsilcilik açma ihtiyacı hissetmiştir. Böylece Trabzon’da  1988 yılında Trabzonlu Karikatür sanatçısı Ziya RAMOĞLU, Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliğini kurmuştur. Karikatürcüler Derneği’nin Türkiye genelinde açmış olduğu ikinci temsilciliktir.  1991 yılında Bakanlar Kurulunun   kararı ile Kamu Yararına Dernek statüsü kazanan derneğin,  Trabzon Temsilciliği görevi,  Ziya RAMOĞLU'ndan sonra  Nisan 1994,  Aralık 1994 tarihleri arasında karikatür sanatçısı Muammer KOTBAŞ, Aralık 1994'den itibaren ise bu görevi  halen karikatür sanatçısı Adnan TAÇ sürdürmektedir.

ZİYA RAMOĞLU Karikatür Derneği Trabzon 1.Temsilcisi

MUAMMER KOTBAŞ Karikatür Derneği Trabzon 2.Temsilcisi

ADNAN TAÇ Karikatür Derneği Trabzon 3.Temsilcisi

1990’lı yıllara gelindiğinde Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliği'nin yaptığı etkinlikler, zaman zaman düzenlediği eğitim çalışmaları ve gazetelerdeki mizah sayfaları sayesinde Trabzon'da çok sayıda genç karikatürcünün yetişmesine, yarışmalarda ödül almalarına ve albümlere girmelerine  olanak sağlamıştır.
Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliği Adnan Taç’ın  1993'te Ulusal Karikatür yarışmaları serisini başlatmasıyla, O yıllara kadar böyle bir organizasyona girmemiş olan Trabzon  karikatür sanatında çıtayı yükseltmiştir. Düzenlenen yirmiye yakın ulusal karikatür yarışması büyük ilgi görmüş; yarışmalarda yapılan etkinlikler sayesinde Trabzon’da, ulusal ve uluslararası düzeyde ünlenmiş eski ve yeni çizerlerin eserleri sergilenmiş ve düzenlenen yarışmalar sonunda onun üzerinde karikatür albümü bastırılarak sanatseverlerin beğenisine sunulmuştur. Karadeniz insanı böylece sergilenen çok kaliteli ve düzeyli eserleri görme, çizerleri tanıma fırsatı bulmuştur. Daha da önemlisi Jüri toplantılarına severek katılan Ülkemizin yetiştirdiği dünyaca ünlü çizerlerinden Semih Balcıoğlu, Ferruh Doğan, Raşit Yakalı, Eray Özbek, Atila Özer gibi değerli üstatları Trabzon'da konuk etmiş ve onları da tanıma şansını yakalamıştır. Yapılan karikatür yarışmaları ve hazırlanan albümleri uluslar arası yayınlarda ve FECO (Dünya Karikatürcüler Birliği)   bültenlerinde yer almıştır.

Yalnız gazete sayfaları, yarışmalar ve albümler değil mizahın ve karikatürün halkla buluşabileceği her araç kullanılmıştır.
Trabzon mizah tarihinde etkili rol oynayan Hamsi Kültür, sanat, magazin ve spor dergisi ve sonrasında çıkan tüm dergiler de bu anlamda önemlidir. İki yıl süreyle aylık olarak çıkan dergi bu anlamda büyük bir eksiği kapatmıştır. Karikatürcü Tamer Küçük’ün çabalarıyla Zumur Mizah dergisi kısıtlı imkanlarla çıkan ancak uzun soluklu olmayan bir mizah dergisi olarak tarihte yerini almıştır. Mizah gazetesi olarak en ciddi anlamda 24 Şubat 2004 tarihinde ilk sayısı yayınlanan ve 12 sayı çıkabilen Isırgan Mizah gazetesi olmuştur. 15 günde bir yayınlanan Isırgan Mizah gazetesi, Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliği bünyesinde oluşturulan Uç Yazım-Çizim ekibince hazırlanmıştır. Türkiye  ve yerel gündemi oluşturan haberlerin mizahi bir biçimle yeniden yorumlanıp yazıldığı ve karikatürlerle desteklendiği bir içerikle okuyucuya sunulmuştur. 12 sayı çıkan Isırgan Mizah Gazetesi kendi alanında Trabzon'da ilk olma özelliğini taşımaktadır.

Trabzon özellikle 80’li yıllardan sonra karikatür sergilerinde yoğunluk yaşar. Gerek Trabzonlu karikatürcülerin gerekse dışardan gelen usta çizerlerin Trabzon’da açtıkları sergilerin yanısıra,  Trabzonlu çizerler kent dışında da  çok sayıda sergiye katılmıştır.
Trabzon dışından usta çizerlerden Semih Balcıoğlu, Nezih Danyal, Gürbüz Doğan Ekşioğlu, Seçkin Temur, Kemal Urgenç, Fethi Develioğlu, Ümit Öğmel, Ali Kamil Uzun, Sönmez Yanardağ, Mehmet Gölebatmaz, Halil Eser, Hasan Seçkin, Kamil Yavuz, Orhan Coğuplugil bu güne kadar Trabzon’da karikatür sergisi açan çizerlerdir. Geleneksel olarak düzenlenen, TSE Ulusal Karikatür Yarışması da Trabzon’a getirilmiştir. Uluslararası karikatür sergilerinden; “Demir Perdeden Tül Perdeye”,  “Nasreddin Hoca” “Sedat Simavi” Filistinli karikatürcü Naci-El Ali ve Karikatür Vakfı’nın “Avrupa Avrupa”  gibi karikatür sergileri, Trabzon’da sanatseverlerle buluşmuştur. Trabzonlular bu sergilerde Uluslararası  arenada ünlenmiş seçkin çizerlerin eserlerini izleme olanağına kavuştular. Trabzonlu çizerler alışılmış sergi mekanlarının dışında ve  ülke gündeminde önemli yer tutan konularda sergiler düzenlemişlerdir. Dünya çevre günü nedeniyle Avrasya Feribotunda açılan  ”Bu Dünya Bizim”, Bulgar zulmünü protesto eden “Üç Köşeli Dörtgen”, dönemin sağlık bakanlığının başlattığı “Sigaraya Hayır” kampanyasına “Elveda Sigara Merhaba Hayat” Cumhuriyetin 80. yılında “ 80. Yıl Çizgileri” Çağdaş Yaşamı Destekleme derneği ve Dünya Ticaret Merkezi’nde düzenlenen Kitap fuarlarında açılan karikatür sergileri ve Ankara’da düzenlenen Trabzon’un kültür sanat değerlerinin sergilendiği; “her yönüyle Trabzon” etkinliklerinde gerçekleştirilen büyük ölçekli ve ses getiren karikatür sergileri bunlardan bazılarıdır.
Trabzon’da açılan en sıra dışı sergi  ise,    Trabzonlu karikatürcülerin birlikte oluşturduğu BÜKAT’ın (Büyüteç Karikatürcüler Topluluğu) 1994 yılında  Ganita Çay Bahçesinde açtığı  “Masa Üstü Karikatür” sergisidir. Çizerler, sergiyi halkın uğrak yerlerinden biri olan, Ganita çay bahçesinin masalarında, kutu içinde gerçekleştirmişlerdir.

Bugün Karikatürcüler Derneği Trabzon Temsilciliğinin özverili çalışmaları sonucunda karikatür sanatını ilçelere kadar götürülmüş, Beşikdüzü ve Of’ta açılan karikatür sergileri Maçka’da düzenlenen ulusal karikatür yarışmaları ve bu yarışma karikatürlerinin kitaplaştırılarak albümlerin dağıtılması, Trabzon’u karikatür ve mizahın öncü kentlerinden biri haline getirmiştir.

Son yıllarda karikatürün gücünü keşfeden çeşitli kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum örgütleri düzenledikleri etkinlikler içerisine karikatürü de dahil etme zorunluluğu hissetmektedirler. Trabzonlu karikatürcüler, düzenlenen bu etkinliklere karikatür sergileri ve slayt  gösterileriyle katılır. Karadeniz insanının güçlü mizah anlayışını, çizgilerle beslendikleri bu kentin insanlarıyla her plartformda paylaşırken, bu birikimleriyle 1990 sonrası katıldıkları ulusal ve uluslar arası yarışmalarda Trabzon'a 120'ye yakın ödül kazandırmış ve  karikatürleri müzelere alınmıştır. Bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıdaki çizerin bu başarısı Trabzon’da karikatürün 84 yıllık serüveninin bugün geldiği noktayı göstermesi bakımından önemlidir.
Trabzon’un binlerce yıllık tarihinde zengin bir kaynaktır  mizah.  Trabzonlu mizahçılar ve karikatürcüler beslendikleri bu kültürle yerel zenginliklerini ulusal ve evrensel düzeyde yeniden üreterek güler yüzlü bir dünya var etme savaşını benimsemişlerdir. Hayatla inatlaşmaya devam ederek, gülümseyerek ve gülümseterek...